پرداخت الکترونیک

پس از راه اندازی سایت تجارت الکترونیک نوبت به مهمترین بخش این چرخه یعنی پرداخت الکترونیک می رسد.در این مبحث به توضیح و بررسی
1.پرداخت الکترونیک
2.ویژگی های پرداخت الکترونیکی
3. مدلهای پرداخت الکترونیکی
4. روشهای پرداخت الکترونیکی

خواهیم پرداخت.قبل از پرداختن به جزئیات پرداخت الکترونیک فرایند کلی تجارت الکترونیک را در نظر می گیریم.

تجارت الکترونیک از شش مرحله تشکیل شده است.مرحله اول بررسی (Cataloging) است که در آن خریدار محصول مورد نظر خود را در سایتها ی مربوطه بررسی می کند.پس از این مرحله خریدار با فروشندگان مختلف راجع به پارامترهایی مثل قیمت، نوع،زمان تحویل ، خدمات پس از فروش ، نحوه پرداخت و غیره مذاکره .(Negotiation) میکند و یک فروشنده را انتخاب می کند.
بعد از مذاکره بین خریدار و فروشنده قرارداد(Contract) بسته می شود.اکنون نوبت مهمترین مرحله تجارت الکترونیک یعنی پرداخت (Payment) الکترونیک است.انجام هیچ معامله ای بدون پرداخت کامل نیست.در این مرحله به گونه ای خریدار پول محصول خریداری شده را به فروشنده پرداخت می کند.پس از پرداخت محصول خریداری شده به خریدار تحویل(Delivery) داده می شود.در نهایت فروشنده با خدمات پس از فروش .(After sale support) از محصول خود حمایت می کند.
پرداخت ، جزء اصلی تجارت است.هیچ معامله ای بدون پرداخت کامل نیست.امروزه با گسترش تجارت الکترونیک نیاز به روشهای پرداخت الکترونیکی مناسب به شدت احساس می شود.
پرداخت الکترونیک عبارتست از پرداخت پول در مقابل کالا و خدمات در تجارت الکترونیک .به عبارت دیگر پرداخت پول از طریق وسائل الکترونیک به خصوص اینترنت.
در انجام یک پرداخت الکترونیک حداقل 4 نقش وجود دارد:
1. پرداخت کننده (Payer) : کسی است که بابت چیزی پول پرداخت می کند.در واقع مشتری است.
2. دریافت کننده (Payee) : کسی است که بابت چیزی پول دریافت می کند.در واقع فروشنده است.
3.بانک کارگزار مشتری یا موسسه مالی صادر کننده اعتبار برای مشتری (Issuer)
4. بانک کارگزار فروشنده (Acquirer)

ویژگی های یک روش پرداخت الکترونیکی مناسب
در یک پرداخت الکترونیکی ویژگی های بسیاری در نظر گرفته می شود که تعدادی از آنها را در ادامه بررسی می کنیم.
امنیتSecurity
آیا اطلاعات مالی و شخصی را به روشی می توان تغییر داد که مانع از افشاء آن برای گروه های غیر مجاز گردد؟(در بخش امنیت به توضیح کامل این بخش خواهیم پرداخت.)
قابلیت بررسی Audit ability
یعنی اینکه سیستم بتواند تمام جنبه های تراکنش را ثبت کند تا در صورت لزوم از آن استفاده کرد.
کارایی Efficiency
انجام تراکنش با هزینه زمانی کم
قابلیت اطمینان Reliability
آیا سیستم به قدر کافی مستحکم است که تراکنشها یا پول را در صورت قطع برق، خراب شدن سرور ، خرابی های شبکه یا ورودی پیش بینی نشده از طرف کاربران از دست ندهد؟
مقیاس پذیری Scalability
در صورت افزایش بار کاری و افزایش منابع، کارایی کم نشود.
قابلیت مجتمع شدن Integration
آیا سیستم قابلیت مجتمع شدن با سیستم حسابداری یا پرداخت دیگر را دارد؟
قابلیت پذیرش Acceptability
آیا سیستم از سوی کاربران پذیرفته خواهد شد؟
هزینه پایین Low Cost
هزینه انجام هر تراکنش در آن پایین باشد.
گمنامی Anonymity
اینکه مشتری بدون نیاز به معرفی خود قادر به پرداخت باشد.

مدلهای پرداخت الکترونیک
با در نظر گرفتن اینکه دریافت کننده، پول را از حساب پرداخت کننده بکشد یا پرداخت کننده پول را به حساب دریافت کننده بفرستد و اینکه دو طرف مستقیماً با هم در ارتباط باشند یا نه ، چهار مدل پرداخت الکترونیک قابل تصور است.
1.مدل پرداخت مستقیم مانند پول (Direct Cash Like)
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و دریافت کننده وجود دارد.پرداخت کننده ابتدا از یک بانک با دادن پول نشانه (Token) دریافت می کند.سپس این نشانه را به دریافت کننده می دهد.دریافت کننده این نشانه را به بانک کارگزار خود و به حساب خود می گذارد.در نهایت بانک کارگزار دریافت کننده (Acquirer) و بانک کارگزار پرداخت کننده (Issuer) با هم تسویه حساب می کنند.از نمونه های واقعی بر مبنای این مدل می توان پول دیجیتالی Digital Cash ٬ (E-cash) را نام برد.
شکل زیر نشان دهنده مدل پرداخت مستقیم می باشد.


2.مدل پرداخت مستقیم بر مبنای حساب Direct Account Based
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و در یافت کننده وجود دارد.پرداخت کننده یک سند پرداخت به دریافت کننده می دهد.دریافت کننده این سند را در بانک کارگزار خود به حساب خود می گذارد.سپس بانک کارگزار در یافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسویه حساب می کنند. در نهایت پیامی از بانک کارگزار پرداخت کننده به وی مبنی بر انجام پرداخت می رسد.از نمونه های واقعی بر مبنای این مدل می توان چک الکترونیکیE-check را نام برد.


3. مدل پرداخت غیرمستقیم کشش بر مبنای حساب Indirect Pull Account Based
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و دریافت کننده وجود ندارد.دریافت کننده آغاز گر جریان پرداخت است و اطلاعات حساب پرداخت کننده را در اختیار دارد.روند انجام پرداخت بدین صورت است که دریافت کننده از بانک کارگزار خود تقاضای انتقال وجه را از حساب پرداخت کننده در بانک وی به حساب خود می کند.سپس بانک کارگزار دریافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسویه حساب می کنند.در نهایت پیامی از بانک کارگزار پرداخت کننده به وی مبنی بر انجام پرداخت می رسد.
از نمونه های واقعی بر مبنای این مدل می توان کارت اعتباری Credit Card را نام برد.

4. مدل پرداخت غیرمستقیم فشار بر مبنای حساب Indirect Push Account Based
در این مدل ارتباط مستقیم بین پرداخت کننده و دریافت کننده وجود ندارد. پرداخت کننده آغاز گر جریان پرداخت است و اطلاعات حساب دریافت کننده را در اختیار دارد.انجام پرداخت به این صورت است که پرداخت کننده از بانک کارگزار خود تقاضای انتقال وجه را از حساب خود به حساب دریافت کننده در بانک کارگزار وی می نماید.سپس بانک کارگزار دریافت کننده و بانک کارگزار پرداخت کننده با هم تسویه حساب می کنند.در نهایت پیامی از بانک کارگزار دریافت کننده به وی مبنی بر انجام پرداخت می رسد.این مدل شبیه پرداخت سنتی در دنیای واقعی است ولی به صورت الکترونیکی پیاده سازی نشده است.


خوب دوستان گرامی٬ از درس آینده به معرفی روشهای پرداخت الکترونیکی خواهیم پرداخت که شامل کارت اعتباری٬ چک الکترونیکی ٬ پول دیجیتالی و نحوه پردازش آنها و سیستم های Cyber Cash ٬ سیستم پرداخت میکروسافت ٬ کیف پول الکترونیک و... می باشد.


نویسنده: آقای سعید حاجبی